نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۰/۲۹۲

به موجب مواد 560و 562قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( هر گونه حفاری و کاوش باید با اجازه میراث فرهنگی باشد .در یک پرونده قضایی افرادی به لحاظ حفاری غیر مجاز تحت تعقیب قرار گرفتهاند و بر اساس تشخیص مقام قضایی ،برای کشف حقیقت و صیانت از آثار فرهنگی و دفینههای موجود و بیت المال ،اقدام به حفاری و کاوش لازم است. -1آیا مقام قضایی نیز با توجه به مواد ذکر شده میبایست همانند دیگر افراد برای حفاری از میراث فرهنگی مجوز اخذ کند؟ -2در صورتی که پاسخ مثبت باشد ،آیا مواد ذکر شده شامل مناطقی است که به ثبت میراث فرهنگی رسیده است یا اینکه مناطق ثبت نشده را هم شامل میشود؟

-1اصولاً قاضی در انجام تحقیقات مقدماتی و کشف جرم و تحصیل دلایل آن ،نیاز به هیچگونه مجوزی ندارد؛ لیکن در فرض سؤال ،با توجه به ممنوعیت حفاری غیر مجاز و تعریف تحقیقات مقدماتی طبق ماده 90قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392مرجع قضایی بدون هماهنگی با سازمان میراث فرهنگی مجاز به حفاری نیست و در خصوص مرتکب جرم موضوع ماده 562قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( مصوب 1375نیز باید با توجه به اوضاع و احوال حاکم بر قضیه و اشیاء و اموالی که از حفاری غیر مجاز به دست آمده و آثار و شواهد موجود تعیین تکلیف کند و وظیفه حفظ و صیانت از اموال تاریخی و فرهنگی احتمالی موجود در محل حفاری نیز با متولی این امر یعنی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری است. -2طبق ماده 562قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( مصوب ،1375هرگونه حفاری و کاوش به قصد به دست آوردن اموال تاریخی و فرهنگی ممنوع است؛ اعم از اینکه مرتکب در اماکن و محوطههای تاریخی که در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده باشد ،اقدام به حفاری غیر مجاز کند یا سایر اماکن و محوطههای تاریخی که در فهرست آثار ملی به ثبت نرسیده باشد و مجازات مرتکب نیز حسب مورد طبق ماده پیشگفته تعیین میشود و چنانچه مقام قضایی در رسیدگی به اتهام مرتکب حفاری غیر مجاز تشخیص دهد که نیاز به ادامه حفاری است ،با توجه به آنچه که در بند یک نیز اعلام شد ،ادامه حفاری باید با هماهنگی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری باشد. دکتر احمد محمدی باردئی معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه