نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۰/۱۷۳۸

در پروندهای خوانده دعوی که شخص حقوقی است ،به پرداخت خسارت در حق خواهان محکوم میشود؛ سپس خوانده دعوای بدوی ضمن دادخواست تجدید نظرخواهی بدواً اعسار از پرداخت هزینه دادرسی را مطرح کرده و دادگاه بدوی با توجه به اینکه تجدید نظرخواه شخص حقوقی است و شخص حقوقی وفق ماده 15قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب 1394نمیتواند دادخواست اعسار تقدیم کند ،دادخواست وی را رد میکند. با تجدید نظرخواهی این شخص از دادنامه صادره مبنی بر رد دادخواست اعسار ،وی مجدد درخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی را مطرح میکند؛ از آنجا که این امر موجب اطاله دادرسی میشود ،خواهشمند است اعلام فرمایید تکلیف دادگاه در خصوص تقدیم دادخواستهای مکرر اعسار از پرداخت هزینه دادرسی چیست؟ آیا دادگاه مکلف است در هر حال نسبت به درخواستهای مکرر خوانده مبنی بر اعسار از پرداخت هزینه یادشده اظهارنظر کند؟

اولاً ،مقررات ماده 15قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب 1394صرفاً ناظر بر دادخواست اعسار از پرداخت محکومبه است و منصرف از دادخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی است. ثانیاً ،در صورتی که خواهان دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی ،مدعی اعسار از پرداخت هزینه همین دعوا هم باشد ،جهت اجتناب از تسلسل ،از پرداخت هزینه دعوای اخیر معاف است. ثالثاً ،خواهان )یا تجدید نظرخواه( مکلف است در زمان تقدیم دادخواست هزینه دادرسی را پرداخت کند و اگر مدعی اعسار از پرداخت آن شود ،دادگاه به این دعوا رسیدگی میکند و در صورت رد آن ،خواهان )یا تجدیدنظرخواه( باید هزینه دادرسی را پرداخت کند و طرح مجدد دعوای اعسار از پرداخت همان هزینه دادرسی بلاوجه است؛ زیرا گرچه وضعیت مالی اشخاص از نظر اعسار و ایسار در زمانهای مختلف متفاوت است ،اما در دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی ،زمان تقدیم دادخواست ملاک اعسار یا ایسار خواهان است که در فرض سؤال به وضعیت مالی خواهان در این زمان رسیدگی شده است. رابعاً ،پس از صدور حکم قطعی مبنی بر رد دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی ،با عنایت به ملاک ذیل ماده 55قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379بدون نیاز به اخطار رفع نقص، خواهان )تجدید نظرخواه( باید ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ حکم قطعی هزینه دادرسی را پرداخت کند و در صورت عدم پرداخت هزینه دادرسی تجدید نظر ظرف مهلت مقرر ،دادگاه در اجرای تبصره 2ماده 339قانون یادشده قرار رد دادخواست تجدید نظرخواهی را صادر میکند .بنا به مراتب فوق ،در فرض سؤال که دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی تجدید نظرخواه مردود اعلام شده و وی نسبت به این تصمیم معترض است ،با لحاظ بند ثانیاً پاسخ، موجبی برای عدم رسیدگی به اعتراض وی وجود ندارد و اطاله دادرسی به نحو مطرح شده در استعلام منتفی است. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه