استعلام
با توجه به رای وحدت رویه شماره 1399/4/3-789هیات عمومی دیوانعالی کشور و محدود شدن حق اعتراض
اشخاص ذینفع )غیر تاجر متوقف( اعم از طلبکارانی که از اصحاب دعوی ورشکستگی بودهاند یا سایر طلبکاران
به مهلتهای یک ماهه و دو ماهه مقرر در ماده 536و 537قانون تجارت و نظر به اینکه حق اعتراض ثالث مقرر
در ماده 417تا 425قانون آیین دادرسی مدنی نیز برای طلبکارانی که از اصحاب دعوی ورشکستگی نبودهاند
مورد شناسایی قرار نگرفته است.
سوال( آیا این دسته از طلبکاران از حق درخواست اعاده دادرسی مطابق ماده 426قانون تجارت برخوردار هستند؟
یا دعوای اعاده دادرسی این گروه از طلبکاران قابل استماع میباشد؟
پاسخ اداره کل حقوقی
اولاً ،کلمه »اعتراض« در مواد 537 ، 536و 540قانون تجارت نصوب ،1311با توجه به قرینهای که در ماده
540این قانون آمده و اعتراض را در کنار »استیناف« و »تمیز« آورده است ،شامل دو معنی است :نخست .یکی
از معانی آن در این مواد ،همان واخواهی است که قانونگذار در قانون آیین دادرسی مدنی برای محکومعلیه غایب
چنین حقی را قائل شده است .اگر متقاضی حکم ورشکستگی ،غیر تاجر باشد )طلبکار یا دادستان( و تاجر در
دادرسی حضور نداشته باشد ،وی میتواند طبق مقررات راجع به واخواهی در قانون آیین دادرسی دادگاههای
عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ،1379از حکم ورشکستگی یا حکم راجع به تاریخ توقف ،در مهلتی که
در ماده 537قانون تجارت مصوب 1379آمده است ،واخواهی کند .دوم .یکی دیگر از معانی »اعتراض« همان
»اعتراض ثالث محاکماتی« موضوع مواد 417به بعد قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور
مدنی مصوب 1379است و این حق مخصوص طلبکاران تاجر و دیگر اشخاص ذینفع است که در دادرسی حضور
نداشتهاند و حکم ورشکستگی یا حکم راجع یه تاریخ توقف به حقوق آنان خلل وارد میکند .شایسته ذکر است
حاضران در دادرسی اعم از تاجر یا طلبکاران ،حق اعتراض به حکم ورشکستگی به شرح فوق را ندارند و در
حدود مقررات آیین دادرسی مدنی و مهلتهای پیشبینی شده در مواد 539و 540قانون تجارت مصوب 1311
صرفاً حق تجدید نظرخواهی و فرجامخواهی دارند و »اعتراض« فقط مختص تاجر و طلبکارانی است که در دادرسی
حضور نداشتهاند؛ بنابراین مرجع رسیدگی به واخواهی تاجر غایب با عنایت به ماده 305قانون آیین دادرسی
دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ،1379دادگاه صادرکننده حکم غیابی است و با توجه به ماده
420این قانون ،اعتراض ثالث محاکماتی در دادگاه صادرکننده حکم قطعی رسیدگی میشود.
ثانیاً ،رسیدگی و صدور حکم ورشکستگی و اعتراض تاجر غایب و بستانکاران غیر طرف دعوای ورشکستگی
ثالث نسبت به آن ،تابع احکام خاص مقرر در قانون تجارت است و از جهت قابلیت و مهلت اعتراض ،مشمول مواد
536و 537این قانون و رأی وحدت رویه شماره 789مورخ 3/4/1399هیأت عمومی دیوان عالی کشور
است.
ثالثاً ،وفق بند 4ماده 426و ماده 441قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب
،1379فقط طرفین )اصحاب( دعوا میتوانند تقاضای اعاده دادرسی نمایند؛ بنابراین هرچند برابر مقررات کنونی
لازم نیست هیچ یک از طلبکاران ،طرف دعوای ورشکستگی قرار گیرند؛ اما همانگونه که آورده شد ،کلیه اشخاص
ذینفع از جمله طلبکاران که در دعوای ورشکستگی نبودهاند ،مطابق مواد 536و 537قانون تجارت مصوب
1319و رأی وحدت رویه شماره 789مورخ 3/4/1399هیأت عمومی دیوان عالی کشور فقط میتوانند به
رأی ورشکستگی در مهلت مقرر در این مواد اعتراض کند و نمیتوانند نسبت به رأی ورشکستگی تقاضای اعاده
دادرسی کنند .شایسته ذکر است در صورتی که حکم ورشکستگی از مصادیق ماده 477قانون آیین دادرسی
کیفری مصوب 1392باشد ،این امر مانع از اعمال مقررات ماده یادشده و نقض حکم نیست.
دکتر احمد محمدی باردئی
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه