نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۰/۱۲۷۹

نظر به اینکه مطابق ماده 946قانون مدنی اصلاحی 1387زوجه صرفاً از قیمت اموال غیر منقول اعم از عرصه و اعیان ارث میبرد ،خواهشمند است به پرسشهای زیر پاسخ دهید: -1آیا مدتی که ترکه تقسیم نشده است ،زوجه نسبت به اجرتالمثل اموال غیر منقول موضوع ترکه ،ذیحق است؟ -2آیا پیش از تقسیم ترکه زوجه میتواند نسبت به مال غیر منقول موضوع ترکه به طرفیت دیگر وراث یا اشخاص ثالث متصرف در ملک ،دعوای خلع ید اقامه کند؟

اولاً ،هر چند برابر ماده 946اصلاحی 6/11/1387قانون مدنی و تبصره الحاقی به آن مصوب » 25/5/1389زوجه از قیمت اموال غیر منقول ارث میبرد«؛ اما برابر ماده 948قانون یاد شده »هرگاه ورثه از ادای قیمت امتناع کنند زن میتواند حق خود را از »عین اموال« استیفا کند« .بنا به مراتب فوق با لحاظ آنکه حق زوجه حقی عینی است؛ گرچه یکی از جلوههای »استیفای حق از عین یک مال« فروش آن است؛ اما در اجرای ماده یادشده ،این امر مانع از تملک ملک توسط زوجه به نسبت سهم خود از کل قیمت اموال غیر منقول نیست .حکم مقرر در ماده 123آییننامه قانون ثبت املاک مصوب 17/8/1317وزیر دادگستری با اصلاحات و الحاقات بعدی و رأی شماره 23مورخ 15/1/1396هیأت عمومی دیوان عدالت اداری که صدور سند مالکیت نسبت به ثمن عرصه و اعیانی در صورت امتناع از پرداخت قیمت را به رسمیت شناخته است ،مؤید این دیدگاه است. ثانیاً ،از آنجایی که مطالبه اجرتالمثل و نیز اقامه دعوای خلع ید فرع بر آن است که حق زوجه بر عین اموال غیر منقول موضوع ترکه مستقر شود ،در فرض سؤال پیش از استقرار حق عینی زوجه بر عین اموال غیر منقول مطالبه اجرتالمثل ایام تصرف و یا اقامه دعوای خلع ید قانوناً امکانپذیر نیست. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه