استعلام
-5با عنایت به ماده 143قانون مجازات اسلامی مصوب 1392که مقرر داشته »در مسؤولیت کیفری اصل بر
مسؤولیت شخص حقیقی است و شخص حقوقی زمانی مسؤولیت دارد که رئیس یا نماینده آن به نام شخص
حقوقی یا در راستای منافع آن مرتکب جرم شود با این حال این عامل مانع مسئولیت شخص حقیقی مرتکب
جرم نیست« و از آنجا که غالب جرایم ارتکابی از سوی اشخاص حقوقی ناشی از سوء مدیریت مدیران اجرایی
یا بالاترین مقام آن سازمان است ،چنانچه در پرونده تصادف جرحی یا فوتی ،کارشناس فنی تصادفات پنجاه
درصد حادثه را منتسب به شهرداری ،اداره راه و امثال آن اعلام کند ،آیا صرف این اظهار نظر برای مسؤول
دانستن شخص شهردار یا رئیس اداره را ه کفایت میکند یا؟
در صورت مثبت بودن پاسخ ،آیا پرونده می بایست در اجرای ماده 308قانون آیین دادرسی کیفری مصوب
1392به دادسرای مرکز استان ارسال شود؟
پاسخ اداره کل حقوقی
اولاً ،به موجب ماده 141قانون مجازات اسلامی مصوب 1392مسؤولیت کیفری ،شخصی است و ماده 143
قانون مذکور نیز تصریح کرده است که اصل بر مسؤولیت کیفری شخص حقیقی است و شخص حقوقی در
صورتی دارای مسؤولیت کیفری است که نماینده قانونی شخص حقوقی به نام یا در راستای منافع آن ،مرتکب
جرمی شود و به هر صورت مسؤولیت کیفری اشخاص حقوقی مانع مسؤولیت اشخاص حقیقی مرتکب جرم
نیست ،از سوی دیگر دیه و دیگر ضرر و زیان ناشی از جرم احکام و آثار مسؤولیت مدنی یا ضمان را دارد و
قانونگذار در خصوص دیه در ماده 452بر این امر تصریح دارد و تبصره ماده 14قانون یادشده نیز با توجه به
ارکان مسؤولیت مدنی بیان داشته است که »چنانچه رابطه علیت بین رفتار شخص حقوقی و خسارت واردشده
احراز شود ،دیه و خسارت قابل مطالبه خواهد بود «...همچنین در دیگر موارد قانونی نظیر ماده 11قانون
مسؤولیت مدنی مصوب 1339در خصوص اشخاص حقوقی حقوق عمومی و ماده 184قانون کار مصوب
،1369احکام خاصی را در خصوص خسارات وارده به اشخاص و چگونگی تعیین مسؤول آنها مقرر نموده
است؛ بنابراین ،مسؤولیت پرداخت دیه و خسارت ،حسب مورد با رعایت قواعد مربوط به مسؤولیت مدنی و
از جمله مقررات فوق ،متوجه شخص حقیقی یا حقوقی و یا هر دو است.
ثانیاً ،با توجه به قسمت اخیر ماده 308قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392که تنها رسیدگی به اتهامات
»شهرداران مراکز شهرستانها« را در صلاحیت دادگاههای کیفری مرکز استان قرار داده است و با لحاظ اصل
کلی صلاحیت محلیِ رسیدگی به اتهامات اشخاص در مراجع قضایی کیفری محل وقوع جرم مذکور در ماده
310همین قانون ،رسیدگی به اتهامات شهرداران غیر مرکز شهرستان ،در صلاحیت دادگاههای کیفری محل
وقوع جرم است.
روح اله رئیسی
معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه