نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۰/۱۰۹۰

احتراما به استحضار عالی می رساند بین دو حوزه قضایی همجوار دادگاه عمومی شهرستان رومشکان و دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان کوهدشت )نزدیک ترین حوزه قضایی( در نحوه رسیدگی و اجرای احکا بعضی موضوعات ابهاماتی به شرح ذیل حادث که موجب اختلاف نظرات و برداشت هایی از قانون شده این قضیه مأثر در تصمیمات و اقدامات قضایی بوده حال خواهشمند است با توجه به ضرورت رفع ابهامات پیش آمده در صورت امکان جهت رفع و رویه واحد این دادگاه ارشاد فرمایید: سؤال -1آیا واحد اجرای احکام دادگاه عمومی شهرستان )یا بخش( که فاقد دادسرا است صلاحیت اجرای احکام مربوط به موضوعاتی که در صلاحیت دادگاه کیفری یک استان است و دادگاه عمومی به جانشینی از بازپرس رسیدگی می نماید را دارد یا خیر؟ سؤال -2در دادگاه عمومی شهرستان )یا بخش( که فاقد تشکیلات دادسرا است در جرایمی که در صلاحیت دادگاه انقلاب با تعدد قاضی می باشد )مرکز استان( دو سؤال مطرح است: الف :آیا صلاحیت تحقیقات مقدماتی به جانشینی از بازپرس را دارد یا خیر )با فرض داشتن ابلاغ دادرس دادگاه انقلاب توسط رئیس دادگاه شهرستان )بخش((؟ ب :آیا در صورت نداشتن دادرس دادگاه انقلاب قضات دادگاه عمومی شهرستان یا بخش صلاحیت تحقیقات مقدماتی به جانشینی از بازپرس دارند یا خیر؟ سؤال این است که اجرای احکام دادگاه عمومی شهرستان )بخش( که فاقد تشکیلات دادسرا است صلاحیت اجرای احکام صادره از دادگاه انقلاب که با تعدد قاضی رسیدگی می شود را دارد یا خیر در صورت داشتن ابلاغ دادرس دادگاه انقلاب توسط رئیس شعبه اول دادگاه عمومی )شهرستان یا بخش( آیا چنین صلاحیتی ایجاد می شود یا خیر؟ ج :آیا در صورت داشتن ابلاغ دادرس دادگاه انقلاب توسط رئیس دادگاه شهرستان یا بخش در جرائم در صلاحیت دادگاه انقلاب که با قضای واحد رسیدگی می نماید آیا صلاحیت اجرای این آرا را دارد یا خیر؟ )لازم به ذکر است در دادگاه عمومی شهرستان یا بخش شعبه دادگاه انقلاب ایجاد نشده است( خلاصه ای از استدلالات همکاران محترم محاکم عمومی )بخش و شهرستان و دادسرا به شرح زیر است: در خصوص سؤال :1نظر قضات محاکم عمومی شهرستان رومشکان: رئیس یا دادرس دادگاه عمومی موضوعات در صلاحیت دادگاه کیفری یک استان با توجه به عدم تشکیل دادسرا در این حوزه قضایی و صراحت قانون صرفاً جانشین بازپرس است نه جانشین دادستان لذا به جانشینی از بازپرس همان دادسرا شهرستان مربوطه و تحت نظارت دادستان تحقیقات مقدماتی را انجام می دهد و کیفرخواست را دادستان صادر می نماید .لذا اجرای حکم با همان دادسرایی که تحت نظر دادستان می باشد خواهد بود و از طرفی دادگاه عمومی شهرستان یا بخش فاقد تشکیلات دادسرا بوده و صرفاً صلاحیترسیدگی به جرائم در صلاحیت دادگاه کیفری دو را دارد و واحد اجرای احکام این دادگاه نیز بیش از صلاحیت ندارد لذا نمی شود دادگاه بخش صلاحیتی در بحث رسیدگی نداشته باشد اما اجرای احکام آن صلاحیت فراتری داشته باشد )مواد 337-299قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392با اصلاحیت بعدی( و )ماده 3آیین نامه نحوه اجرای احکام حدود ،سلب حیات ، قطع عضو ،قصاص نفس و عضو و جرح ،دیات ،شلاق و تبعید ،نفی بلد،اقامت اجباری و منع از اقامت در محل یا محل های معین مصوب 1398با توجه به بکاربردن » ...حوزه قضایی« مؤید این قضیه است (تبصره ماده دو آیین نامه مذکور ناظر به موضوعات در صلاحیت محاکم کیفری یک یا دادگاه انقلاب با تعدد قاضی نمی باشد( نظر قضات دادسرای شهرستان مربوطه )کوهدشت( دادگاه عمومی شهرستان صلاحیت اجرای احکام دادگاه کیفری یک استان را دارد چون حوزه قضایی مستقل است و استناد ماده 2آیین نامه فوق الذکر و مواد 24و 484قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392با اصلاحات بعدی می باشد. در خصوص سؤال 2 نظر محاکم عمومی شهرستان یا بخش )رومشکان( دادگاه عمومی شهرستان یا بخش که فاقد تشکیلات دادسرا است و دادگاه انقلاب ایجاد نشده صلاحیت تحقیقات یا رسیدگی به جرائم در صلاحیت داگاه انقلاب که صلاحیت ذاتی است را ندارد مگر اینکه ........ابلاغ دادگاه انقلاب باشند در این صورت به جانشینی از بازپرس در جرائم در صلاحیت دادگاه انقلاب با تعدد قاضی و رأس ًا در جرائم در صلاحیت دادگاه انقلاب که با قاضی واحد نماید را دارد و مواد مرتبط در این خصوص می توان به ماده 337-302-297-92قانون رسیدگی می آیین دادرسی کیفری که صراحتاً جرائم »موضوع« ماده 302را با جرائم »مستوجب ماده «302تفکیک نموده )حتی ماده 92قبل و بعد اصلاح ماده این قضیه را تقویت می کند و ماده 337قانون مذکور صرفاً جرائم در صلاحیت کیفری یک را مد نظر دارد نه مستوجب مجازات آن جرائم ، چونکه صدر ماده 302اشعار داشته به جرائم زیر در دادگاه کیفری یک رسیدگی می شود و صدر این ماده را باید به بندهای ذیل آن با هم دیده شوند به تفکیک قائل شد. نظر قضات محترم دادسرا )کوهدشت( قضات دادگاه عمومی بخش یا شهرستان )فاقد دادسرا( می بایست در جرائم در صلاحیت دادگاه انقلاب که با تعدد قاضی رسیدگی می نماید در حالتی که دادرس انقلاب هم نباشد باید به جانشینی از بازپرس رسیدگی نماید و ماده 337قانون مذکور این اختیارات را داده است. در خصوص سؤال 3 قضات محاکم عمومی )رومشکان( واحد اجرای احکام دادگاه عمومی شهرستان )یا بخش( که فاقد تشکیلات دادسرا است به لحاظ اینکه صرفاً صلاحیت رسیدگی به جرائمی که در صلاحیت دادگاه کیفری دو است را دارد لذا اجرای احکام این دادگاه نیز بیش از این صلاحیت ندارد و نمی شود اجرای احکام یک حوزه قضایی که برای اجرای احکام آن دادگاه ایجاد شده صلاحیتی بیش از این داشته باشد همچنین صلاحیت دادگاه انقلاب صلاحیت داتی است و از طرفی دادسرا در معیت دادگاه عمومی،انقلاب تشکیل شده و شامل دادسرای عمومی دادسرای انقلاب است و اجرای احکام نیز جزئی ای این تشکیلات دادسرا می باشد که می بایست احکام انقلاب را اجرا نماید لذا اجرای احکام دادسرای انقلاب شهرستانی که کیفرخواست جرائم در صلاحیت دادگاه انقلاب با تعدد قاضی را صادر می نمایثد )شهرستان مربوطه( صلاحیت اجرای احکام آن را نیز دارد نه اجرای احکام دادگاه عمومی بخش اما چنانچه قضات بخش دارای ابلاغ دادرس دادگاه انقلاب باشند می توان اجرای احکامی که دادگاه انقلاب با قاضی واحد در همان حوزه صادر می نماید اجرا کند. نظر قضات محترم دادسرا شهرستان کوهدشت دادگاه عمومی شهرستان صلاحیت اجرای احکام صادره از دادگاه انقلاب را دارد چون ماده 484و ماده 24قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392قید نموده دادرس دادگاه بخش وظایف دادستان را دارد لذا اختیار اجرای احکام در صلاحیت دادگاه انقلاب را به طور مطلق دارد.

-1مستفاد از مواد 337 ،299و 401قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392و با عنایت به اینکه حدود دخالت مقامات قضایی بخش در جرایم موضوع ماده 302این قانون در فرایند دادرسی کیفری صرفاً ناظر بر مرحله تحقیق است ،لذا در فرض سؤال با توجه به مراتب مذکور و اطلاق ماده 484قانون یادشده ،اجرای حکم صادرشده از دادگاه کیفری یک و یا دادگاه انقلاب با تعدد قاضی بر عهده دادسرای شهرستان تنظیمکننده کیفرخواست است و موضوع از قلمرو شمول تبصره 3این ماده که ناظر به اجرای احکام صادرشده از سوی دادگاه بخش است ،خارج است. ) 2الف و ب( -اولاً ،با توجه به اینکه مطابق ماده 297قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392دادگاه انقلاب در مرکز هر استان و به تشخیص رئیس قوه قضاییه در حوزه قضایی شهرستانها تشکیل میشود ،بنابراین مادام که این دادگاه مطابق تشخیص رئیس قوه قضاییه در شهرستانهای غیر مرکز استان تشکیل نشده باشد ،صدور ابلاغ دادرس علیالبدل دادگاه انقلاب برای قاضی یکی از حوزههای قضایی غیر مرکز استان به معنای تشکیل دادگاه انقلاب در آن حوزه قضایی نیست. ثانیاً ،با توجه به تصریح ماده 340قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392جرایم تعزیری درجه هفت و هشت به طور مستقیم در دادگاه مطرح میشود و مطابق قسمت اخیر ماده 341این قانون ،انجام تحقیقات مقدماتی در موارد مذکور توسط دادگاه طبق مقررات مربوط صورت میگیرد؛ بنابراین در فرض سؤال که رئیس دادگاه عمومی شهرستان موضوع تبصره 1ماده 299قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392ابلاغ قضایی دادرسی دادگاه انقلاب نیز دارد ،در جرایم درجات هفت و هشت تعزیری مربوط به صلاحیت دادگاه انقلاب به طور مستقیم رسیدگی میکند و در خصوص دیگر جرایم داخل در صلاحیت دادگاه انقلاب غیر از جرایم موضوع ماده 302این قانون، دادرس یادشده )رئیس دادگاه عمومی شهرستان( در صورت صدور کیفرخواست از سوی دادسرای عمومی و انقلاب شهرستانی که در معیت دادگاه انقلاب مربوط انجام وظیفه میکند ،در جرایم راجع به حوزه قضایی دادگاه عمومی شهرستان یادشده ،مجاز به رسیدگی و صدور حکم خواهد بود. ثالثاً ،صلاحیت دادگاه عمومی که در اجرای تبصره 1ماده 299قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392در شهرستان تشکیل میشود ،همانند صلاحیت دادگاه عمومی بخش است و با توجه به حوزه صلاحیت دادگاه بخش که مطابق ماده 299این قانون به تمام جرایم داخل در صلاحیت دادگاه کیفری دو رسیدگی میکند و با عنایت به ماده 337قانون یادشده که رئیس دادگاه بخش یا دادرس آن تنها در حوزه جرایم موضوع ماده 302قانون مذکور که در صلاحیت دادگاه کیفری یک است میتواند به عنوان جانشین بازپرس اقدام کند؛ بنابراین قضات دادگاه بخش یا دادگاه عمومی شهرستان صلاحیت انجام تحقیقات مقدماتی و صدور قرار جلب به دادرسی در جرایمی که در صلاحیت دادگاه انقلاب با تعدد قاضی است را ندارند؛ اعم از آنکه ابلاغ دادرس دادگاه انقلاب را داشته باشند یا خیر و در صورت وقوع جرایم در صلاحیت این دادگاه ،باید با لحاظ ماده 297قانون فوقالذکر به صلاحیت دادگاه انقلاب مرکز استان یا دادگاه انقلابی که شهرستان یادشده در حوزه قضایی آن قرار دارد ،قرار عدم صلاحیت صادر کنند و در هر صورت ارسال پرونده به نزدیکترین حوزه قضایی منتفی است. 3الف -با توجه به پاسخ سؤال اول ،پاسخ به این سؤال روشن است. 3ب -با توجه به حوزه صلاحیت دادگاه بخش که مطابق ماده 299قانون آیین دادرسی کیفری ،1392به تمام جرایم در صلاحیت دادگاه کیفری دو رسیدگی میکند ،قضات دادگاه بخش ،صلاحیت انجام تحقیقات مقدماتی و صدور قرار جلب به دادرسی و اجرای آرایی که در صلاحیت ذاتی دادگاه انقلاب است )از جمله بند »پ« ماده 303قانون پیشگفته( را ندارند و اجرای این احکام با عنایت به مواد 22و 26قانون آیین دادرسی کیفری 1392 با دادسرای شهرستان مربوط است. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه