نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۰/۱۰۸۵

در پرونده ایراد صدمه بدنی غیر عمدی ناشی از بیاحتیاطی در امر رانندگی با دوچرخه ،عاقله طفل که محکوم به پرداخت دیه شدهاند ،از اجرای حکم امتناع میکنند .آیا جلب آنان در اجرای ماده 696قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( ممکن است؟ آیا عدم شناسایی محل اسکان عاقله به دلیل تبعه خارجی بودن آنها بعد از صدور حکم محکومیت و عدم دسترسی به اموال آنها میتواند از موجبات اعمال ماده 470قانون مجازات اسلامی باشد و حکم به پرداخت دیه از بیتالمال صادر شود؟

اولاً ،با توجه به مواد 3و 22قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب 1394و انطباق آن با ماده 696قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( مصوب ،1375نیازی به استناد به ماده 696این قانون وجود ندارد. ثانیاً ،مسؤولیت عاقله به پرداخت دیه ،ناشی از قانون و یک حکم تکلیفی است؛ و نه ناشی از جرم یا مسؤولیت کیفری؛ بنابراین مجوز قانونی برای جلب و بازداشت عاقله وجود ندارد. ثالثاً ،نظر به اینکه هدف ازمسؤولیت عاقله و بیتالمال جلوگیری از هدر رفتن خون انسان است؛ بنابراین در صورتی که امکان دسترسی به عاقله و یا اموال وی وجود نداشته باشد و به این علت امکان وصول دیه از وی مقدور نگردد ،با اخذ ملاک از مواد 469 ،435و 470قانون مجازات اسلامی مصوب 1392که عدم دسترسی به عاقله را در ردیف عدم تمکن مالی قرار داده است ،فرض سؤال که به علت عدم دسترسی به عاقله و اموال وی امکان اخذ دیه از آنان وجود ندارد ،مشمول مقررات ماده 470قانون فوقالذکر است و پرداخت دیه از بیتالمال بلا اشکال است. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه